Wateroverlast in de tuin voorkomen begint met kijken naar de route die regenwater aflegt. Blijft water staan op het terras, zakt het slecht weg in de bodem of stroomt het vanaf een dak naar één laag punt? Vaak kun je het probleem stap voor stap verminderen met afschot, een betere bodemstructuur, waterdoorlatende materialen en een plek waar regen tijdelijk mag blijven staan.

Een nieuwe drainage is niet altijd de eerste of beste oplossing. Als de oorzaak niet wordt aangepakt, kan water zich verderop opnieuw verzamelen. Begin daarom met vaststellen waar het water vandaan komt en wat er tijdens een stevige bui precies gebeurt.

Waar ontstaat de wateroverlast in jouw tuin?

Wateroverlast kan verschillende oorzaken hebben. In een kleine tuin valt het vaak op doordat verharding, dakoppervlak en borders dicht bij elkaar liggen. Regenwater dat niet op het terras blijft liggen, stroomt dan naar de border of het laagste deel van de tuin.

Let tijdens of kort na een regenbui op de volgende punten:

• Waar ontstaan de eerste plassen?
• Stroomt water vanaf de woning, schuur of overkapping naar de tuin?
• Blijft het water vooral op bestrating staan of ook in de border?
• Verdwijnt het water na korte tijd of blijft de bodem lang verzadigd?
• Is de grond plaatselijk ingezakt, waardoor een kuil is ontstaan?

Maak eventueel foto’s tijdens verschillende buien. Zo zie je beter of het om een eenmalige plas gaat of om een vast patroon. Een plek die na regen kort nat is, hoeft geen probleem te zijn. Blijft er langdurig water staan of raken planten en bestrating beschadigd, dan is een gerichte aanpassing nodig.

Begin met het afschot van terras en paden

Een terras of pad hoort regenwater niet richting de gevel af te voeren. Door een lichte helling stroomt het water naar een border, een opvangplek of een ander deel van de tuin waar het kan infiltreren. Controleer daarom of de bestrating niet naar de woning helt en of er geen verzakking bij de rand zit.

Bij een klein probleem kan het voldoende zijn om een plaatselijk verzakte tegel opnieuw te leggen. Bij grotere verzakkingen moet soms de ondergrond worden hersteld. Alleen tegels optillen en terugleggen heeft dan weinig effect: als de onderbouw opnieuw inzakt, keert de plas terug.

Laat water ook niet zonder plan naar de tuin van de buren of naar een smalle doorgang lopen. Een afvoer naar een lager deel kan het probleem verplaatsen. Kies liever een plek waar het water rustig kan wegzakken of tijdelijk kan worden opgevangen.

Maak de bodem beter waterdoorlatend

Een dichte, samengedrukte bodem neemt regenwater minder makkelijk op. Dat gebeurt bijvoorbeeld op plaatsen waar veel is gelopen, waar zware machines hebben gestaan of waar bij de aanleg grondlagen sterk zijn aangedrukt. Ook een bodem met weinig organisch materiaal kan minder lucht en structuur bevatten.

Verbeter de bodem voorzichtig en in stappen. Maak de bovenlaag los zonder de grond onnodig om te keren en voeg alleen materiaal toe dat past bij de bestaande bodem. Organisch materiaal kan helpen om de structuur van een border te ondersteunen, maar het lost een volledig verdichte of slecht doorlatende ondergrond niet altijd op.

Let ook op de overgang tussen verschillende grondlagen. Een waterdoorlatende bovenlaag boven een sterk verdichte laag kan ervoor zorgen dat water alsnog blijft hangen. Graaf daarom niet zomaar een diepe kuil en vul die met ander materiaal zonder te weten hoe het water zich daaronder gedraagt.

Kies voor minder dichte verharding

Grote aaneengesloten vlakken van tegels laten regenwater snel afstromen. Dat hoeft niet te betekenen dat je een bestaand terras volledig moet verwijderen. Soms kun je een deel van de verharding vervangen door een border, een plantvak of een strook met een waterdoorlatende afwerking.

Ook voegen en randen spelen een rol. Waterdoorlatende bestrating werkt alleen goed wanneer ook de onderbouw en de bodem eronder het water kunnen verwerken. Op een slecht doorlatende ondergrond kan regenwater alsnog blijven staan, ook als het oppervlak zelf open is.

Denk bij het aanpassen van een terras aan de manier waarop je de ruimte gebruikt. Een looproute en plek voor tuinmeubels mogen stevig en vlak blijven. Minder intensief gebruikte randen kunnen plaats bieden aan beplanting of een strook waarin regenwater tijdelijk wordt opgevangen.

Gebruik borders als tijdelijke wateropvang

Een border kan meer zijn dan een decoratieve rand. Door een deel van de tuin iets lager te leggen, ontstaat ruimte waar regenwater tijdelijk naartoe kan stromen. Het water hoeft daar niet permanent te blijven staan. Het doel is juist dat een bui wordt vertraagd en daarna rustig in de bodem kan zakken.

Zo’n laagte werkt alleen wanneer het water er veilig naartoe kan. Zorg dat het niet richting de woning, een kelderingang of een houten constructie stroomt. Houd ook rekening met planten die slecht tegen natte voeten kunnen. Kies op de laagste plek beplanting die bij een vochtiger milieu past en zet droogteminnende planten op een hoger deel.

Een opvangplek hoeft niet groot of opvallend te zijn. Een brede, ondiepe verlaging in een border kan al helpen. Werk de overgang af met beplanting, bodembedekkers of een rand die voorkomt dat aarde bij een bui wegspoelt.

Vang regenwater op vanaf het dak

Een dak voert bij een bui veel water naar één of enkele afvoerpunten. Daardoor kan een tuin plaatselijk snel overbelast raken. Controleer waar de regenpijp uitkomt en of het water daar direct op een verhard oppervlak of in een kleine border terechtkomt.

Je kunt regenwater tijdelijk opslaan in een regenton of een andere geschikte opvangvoorziening. Daarmee voorkom je niet automatisch alle wateroverlast, want de opvang moet bij een volle ton alsnog een veilige overloop hebben. Richt die overloop niet naar de gevel of naar een plek waar al plassen ontstaan.

Een regenpijp kan in sommige situaties worden afgekoppeld van de riolering en het water naar de tuin leiden. Dat is geen eenvoudige standaardoplossing voor iedere woning. Controleer eerst hoe de afvoer is aangelegd, waar het water naartoe kan en of de bodem voldoende kan opnemen. Bij twijfel over de aansluiting of de gevolgen voor de woning is advies van een vakman verstandig.

Plant de tuin niet alleen voor het uiterlijk

Planten houden de bodem bedekt en kunnen helpen om regenwater in de tuin te vertragen. Een dichtbegroeide border voorkomt bovendien dat kale grond bij een hevige bui dichtslibt of wegspoelt. Wissel hogere planten, bodembedekkers en struiken af, zodat de bodem op verschillende manieren wordt bedekt.

Stem de beplanting af op de plek. Een zonnige, snel uitdrogende hoek vraagt om andere planten dan een schaduwrijke laagte waar water langer blijft staan. Kijk niet alleen naar de hoeveelheid regen, maar ook naar de periode daarna. Een plant die tijdelijk natte grond verdraagt, is niet automatisch geschikt voor een plek die voortdurend drassig blijft.

Laat bladeren en ander organisch materiaal niet overal ophopen in afvoerputten of smalle goten. In een border kunnen ze juist bijdragen aan een natuurlijke bodembedekking. Houd wel de afvoerpunten vrij, zodat water zijn route niet verliest.

Wanneer is drainage wel nodig?

Drainage kan een oplossing zijn wanneer water structureel niet weg kan en andere maatregelen onvoldoende helpen. Dat kan bijvoorbeeld voorkomen bij een zeer natte bodem, een tuin die lager ligt dan de omgeving of een situatie waarin grondwater een rol speelt. Een drainagesysteem moet echter goed worden ontworpen en aangesloten.

Een drainagebuis zomaar ingraven kan het probleem niet oplossen. De buis moet op de juiste hoogte liggen, water moet ergens naartoe kunnen en de aanleg mag geen nieuwe problemen veroorzaken. Ook kan een drainageoplossing invloed hebben op omliggende tuinen of op de stabiliteit van grond rond een gebouw.

Laat daarom eerst de oorzaak beoordelen wanneer water langdurig blijft staan, vanuit de bodem omhoogkomt of dicht bij de woning problemen veroorzaakt. Zeker bij vocht in een kelder, kruipruimte of fundering hoort de aanpak niet alleen op de tuin gericht te zijn.

Veelgemaakte fouten bij wateroverlast

• Alleen extra tegels verwijderen: zonder verbetering van de bodem of waterroute kan de plas op een andere plek terugkomen.
• Een afvoer naar het laagste punt leggen: daarmee wordt water soms alleen verplaatst naar de gevel of erfgrens.
• Een diepe kuil maken zonder de bodem te controleren: op een slecht doorlatende laag blijft het water alsnog staan.
• De tuin volledig vlak maken: een subtiel afschot helpt juist om water gecontroleerd weg te leiden.
• Planten kiezen die niet tegen natte grond kunnen: terugkerende wateroverlast veroorzaakt dan wortelproblemen en uitval.
• De regenpijp vergeten: veel wateroverlast begint bij een dakafvoer die op één kleine plek uitkomt.

Zo pak je het stap voor stap aan

1. Observeer tijdens meerdere regenbuien waar water vandaan komt en waar het blijft staan.
2. Controleer de helling van terras, paden en afvoerpunten ten opzichte van de woning.
3. Maak verstopte goten, putten en regenpijpen vrij.
4. Verbeter waar mogelijk de bodem en verwijder plaatselijke verzakkingen.
5. Maak ruimte voor een border, opvanglaagte of waterdoorlatend oppervlak.
6. Voer dakwater gecontroleerd af en zorg voor een veilige overloop.
7. Schakel hulp in als de bodem structureel nat blijft of water bij de woning komt.

Wateroverlast in de tuin voorkomen draait uiteindelijk om vertragen, verdelen en gecontroleerd afvoeren. Begin niet met de meest ingrijpende maatregel, maar met de waterroute: waar komt het vandaan, waar moet het naartoe en kan de bodem het daar verwerken? Met die volgorde voorkom je dat je alleen de zichtbare plas bestrijdt en vergroot je de kans op een tuin die ook bij stevige regen goed functioneert.